Tweede Wereldoorlog op de Veluwe
- 12 september 2026
- Leestijd: ca. 3 – 4 minuten
De bossen, heidevelden en dorpen van de Veluwe dragen veel verhalen uit de Tweede Wereldoorlog. Soms zijn de sporen duidelijk zichtbaar, zoals bij een monument of ereveld. Op andere plekken moet je beter kijken. Een informatiepaneel langs een wandelpad, een voormalige commandopost of een nagebouwde onderduikershut maakt duidelijk wat zich hier tussen 1940 en 1945 afspeelde.
Verspreid over de Veluwe vind je verhalen over bezetting en vervolging, verzet en onderduiken, luchtlandingen en bevrijding. Musea, herinneringsplekken en routes brengen die geschiedenis dichtbij. Niet alleen tijdens herdenkingen, maar het hele jaar door.
Luchtlandingen op de Ginkelse Heide
In september 1944 vormden de Ginkelse Heide en de omgeving van Ede een belangrijk onderdeel van Operatie Market Garden. Duizenden parachutisten landden hier met als doel de bruggen bij Arnhem veilig te stellen. De operatie liep anders dan gehoopt en leidde tot zware gevechten in de regio.
Tijdens de wandelroute Dropzone Ede volg je de geschiedenis rond de luchtlandingen en Operatie Pegasus. Monumenten en informatiepanelen vertellen wat zich op en rond de heide afspeelde. Het open landschap geeft de verhalen een tastbare context: hier kwamen militairen uit de lucht, terwijl op de grond inwoners en evacués midden in de strijd terechtkwamen.
Wie het verhaal verder wil verdiepen, kan naar Airborne Museum Hartenstein in Oosterbeek. Het museum is gevestigd in Villa Hartenstein, dat tijdens de Slag om Arnhem het hoofdkwartier van de Britse luchtlandingstroepen was. De vaste presentatie volgt de strijd van dag tot dag en laat zowel militairen als burgers aan het woord.
Op Oorlogspad over de Veluwe en verder
Eén oorlog, zoveel verhalen. Stap in de voetsporen van onze bevrijders, verzetsmensen, vervolgden, vluchtelingen en de Duitse bezetter. Ga mee op Oorlogspad in zeven korte podwalks waarbij Samir Hassan je meeneemt langs historische plekken met waargebeurde verhalen uit WO2 in Gelderland. Onderweg luister je naar bijzondere en aangrijpende verhalen, bekijk je vondsten uit die tijd en voer je verschillende meeslepende opdrachten uit. Zo neemt de wandelroute door Apeldoorn je mee naar het Apeldoornsche Bosch, en zorginstelling waar Joodse psychiatrische patiënten behandeld werden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog besloot de Duitse bezetter het terrein en de gebouwen in te nemen en alle patiënten te deporteren. Op dit Oorlogspad maak je kennis met de jonge Joodse verpleegster Claartje.
Onderduiken in de bossen bij Vierhouten
De uitgestrekte bossen van de Veluwe boden tijdens de bezetting mogelijkheden om mensen uit het zicht van de Duitse bezetter te houden. Een van de indrukwekkendste voorbeelden is Het Verscholen Dorp bij Vierhouten.
In negen hutten, deels onder de grond, verbleven Joodse gezinnen, verzetsmensen, geallieerde militairen en anderen die moesten vluchten. Zij waren afhankelijk van helpers uit de omgeving, die met gevaar voor eigen leven voedsel, water en andere benodigdheden brachten.
In oktober 1944 werd het kamp ontdekt. De meeste bewoners konden ontsnappen, maar acht mensen werden omgebracht. Enkele hutten zijn later nagebouwd. Midden in het bos laten ze zien hoe kwetsbaar het dagelijks leven in het onderduikerskamp was. Niet groots of spectaculair, wel een plek die lang bijblijft.
Stilstaan op Nationaal Ereveld Loenen
Bij Nationaal Ereveld Loenen liggen bijna 4.000 Nederlandse oorlogsslachtoffers begraven. Onder hen zijn militairen, verzetsmensen, dwangarbeiders en burgers. Op het ereveld rusten ook slachtoffers van latere gewelddadige conflicten en internationale missies.
De graven liggen verspreid tussen de bomen. Daardoor voelt het ereveld anders dan veel militaire begraafplaatsen: stiller en onderdeel van het Veluwse landschap. In het herdenkings- en educatiecentrum staan persoonlijke verhalen van slachtoffers, nabestaanden en veteranen centraal.
Wandel en fiets langs de geschiedenis
Veel sporen van de Tweede Wereldoorlog ontdek je het best te voet of op de fiets. Het landschap is daarbij meer dan een achtergrond. Afstanden, bossen, heidevelden en rivierovergangen helpen begrijpen waarom juist hier werd gevochten, ondergedoken en gevlucht.
- Fietsen
Militair Erfgoed
Militairen en de Veluwe zijn al zeker honderdvijftig jaar onafscheidelijk.…
- Wandelen
Dropzone Ede
Deze route voert langs monumenten ter nagedachtenis aan, en informatiepanelen…
Het Apeldoornsche Bosch
Ook de geschiedenis van de Joodse gemeenschap is op de Veluwe op verschillende plekken zichtbaar. In Apeldoorn stond Het Apeldoornsche Bosch, een Joodse psychiatrische instelling waar patiënten en medewerkers lange tijd hoopten veilig te zijn.
In de nacht van 21 op 22 januari 1943 werd de instelling door de Duitse bezetter ontruimd. Bijna 1.300 patiënten en personeelsleden werden naar Auschwitz gedeporteerd. Slechts enkelen keerden terug.
Op het voormalige terrein herinneren een monument, een panelenroute en een audiotour aan het leven in de instelling en aan de mensen die werden weggevoerd. Het Monument Het Apeldoornsche Bosch vormt een passend beginpunt. Met de Stadswandeling Joods Apeldoorn ontdek je meer over het Joodse leven in de stad voor en tijdens de oorlog.
Putten en de gevolgen van de razzia
In Putten zijn de gevolgen van de bezetting nog altijd sterk aanwezig. Na een aanslag door het verzet voerde de Duitse bezetter op 1 en 2 oktober 1944 een grootschalige vergeldingsactie uit. Honderden mannen werden weggevoerd naar concentratiekampen. Uiteindelijk kwamen 552 mensen als gevolg van de razzia om het leven.
Bij monument De Vrouw van Putten, de Oude Kerk en de Gedachtenisruimte krijgen de slachtoffers een naam en een gezicht. Het beeld van de vrouw kijkt in de richting van de kerk, de plek vanwaar de mannen werden weggevoerd. Ook verspreid door Putten liggen luisterplekken die vertellen over de gebeurtenissen en de gevolgen voor het dorp.
Van bezetting naar bevrijding in Wageningen
Wageningen neemt een bijzondere plaats in binnen de geschiedenis van de bevrijding. Op 5 mei 1945 bespraken de Canadese generaal Charles Foulkes en de Duitse generaal Johannes Blaskowitz in Hotel De Wereld de uitwerking van de Duitse overgave in Nederland. Het document met de afspraken werd een dag later in de naastgelegen Aula ondertekend. Daarmee werd Wageningen het nationale symbool van de bevrijding.
De Stad der Bevrijding wandelroute voert langs plekken die verbonden zijn met oorlog, evacuatie en bevrijding. Zo ontstaat een breder beeld van Wageningen dan alleen het bekende verhaal van Hotel De Wereld.
40-45, de Musical in Barneveld
Beleef de spectaculaire en intense voorstelling van Studio 100 over de Tweede Wereldoorlog, ’40-45, de Musical’, bij de Midden Nederland Hallen in Barneveld. Een verhaal over twee broers die na het bombardement van Rotterdam elk een andere kant van de strijd kiezen. De voorstelling bestaat uit spectaculaire scènes met heel wat special effects. Kijk hier voor meer informatie: 40-45, de Musical.
Veelgestelde vragen over de Tweede Wereldoorlog op de Veluwe
- Categorie:
- Cultuur & Erfgoed
- Oorlog & vrijheid
